Điều chế N₂ trong công nghiệp chủ yếu là tách nitơ từ không khí bằng chưng cất phân đoạn ở nhiệt độ thấp, hấp phụ thay đổi áp suất PSA hoặc công nghệ màng. Phương án phù hợp phụ thuộc lưu lượng, độ tinh khiết, dạng khí hay lỏng và điều kiện sử dụng.
Vì sao công nghiệp tách nitơ từ không khí?
Không khí là nguồn nguyên liệu sẵn có chứa phần lớn nitơ. Sản xuất công nghiệp tập trung vào tách các thành phần và kiểm soát tạp chất để có nguồn N₂ đáp ứng mục đích sử dụng. Cách này khác các phản ứng điều chế quy mô phòng thí nghiệm.
Trong thực tế, câu hỏi cần trả lời không chỉ là “tách được nitơ hay không”, mà là tách được bao nhiêu, ở chất lượng và áp suất nào, với chi phí cùng độ tin cậy ra sao. Dạng sản phẩm cần dùng là khí hay lỏng sẽ ảnh hưởng lớn đến lựa chọn công nghệ.
Chưng cất phân đoạn không khí ở nhiệt độ thấp
Với công nghệ lạnh sâu, không khí được nén, làm sạch và làm lạnh trong hệ thống chuyên dụng. Quá trình phân tách dựa vào tính chất bay hơi khác nhau của các thành phần trong không khí. Thiết kế nhà máy quyết định sản phẩm khí hoặc lỏng cùng cấp chất lượng được cung cấp.
Công nghệ này được sử dụng trong các nhà máy tách khí. Linde giới thiệu các hệ thống tách không khí với nhiều quy mô và mức chất lượng. Không nên đồng nhất một máy tạo nitơ tại nhà xưởng với toàn bộ dây chuyền lạnh sâu.
Điều chế N₂ bằng hấp phụ thay đổi áp suất PSA
PSA sử dụng vật liệu hấp phụ chọn lọc và các chu kỳ áp suất. Với hệ tạo nitơ dùng CMS, oxy được hấp phụ ưu tiên trong giai đoạn làm việc; khí giàu nitơ được thu làm dòng sản phẩm. Giảm áp giúp tái sinh vật liệu, sau đó chu kỳ được lặp lại.
Hệ thống thường có các bình hấp phụ luân phiên để duy trì quá trình cấp khí. Năng suất phải được đọc tại độ tinh khiết và điều kiện khí cấp cụ thể. Chất lượng khí nén đầu vào ảnh hưởng tới độ ổn định và tuổi thọ phần tách.
Cơ chế này được giải thích trong tài liệu PSA của Atlas Copco. Không nhầm “hấp phụ” trên vật liệu với cách mô tả một lưới lọc cơ học đơn giản.
Tách nitơ bằng màng
Không khí đã được chuẩn bị đi qua module màng. Các thành phần thấm qua với tốc độ khác nhau, tạo dòng sản phẩm giàu nitơ. Thiết bị màng có cấu hình và dải làm việc riêng; khả năng đáp ứng phải đối chiếu với yêu cầu thực tế.
Tài liệu thiết bị màng NGMs của Atlas Copco cho thấy cùng một model có lưu lượng khác nhau khi thay đổi độ tinh khiết. Vì vậy, không lấy lưu lượng lớn nhất và độ tinh khiết lớn nhất trong hai cột khác nhau để ghép thành một điểm vận hành.
So sánh ba phương pháp theo bài toán sử dụng
| Tiêu chí | Chưng cất lạnh sâu | PSA | Màng |
|---|---|---|---|
| Cơ sở phân tách | Khác biệt tính chất bay hơi | Khác biệt hấp phụ theo chu kỳ | Khác biệt tốc độ thấm |
| Hệ thống điển hình | Nhà máy tách không khí chuyên dụng | Tạo khí tại chỗ theo model | Tạo khí tại chỗ theo model |
| Sản phẩm | Khí hoặc lỏng tùy thiết kế | Dòng khí giàu N₂ | Dòng khí giàu N₂ |
| Dữ liệu để đánh giá | Quy mô, sản phẩm, năng lượng, hạ tầng | Độ tinh khiết, lưu lượng, khí cấp | Độ tinh khiết, lưu lượng, khí cấp |
Không có phương pháp rẻ nhất cho mọi trường hợp. Bài toán phải bao gồm vốn đầu tư, mức tiêu thụ, thời gian chạy, điện, bảo dưỡng, dự phòng và khả năng cung ứng nguồn khí thay thế khi bảo trì.
Chọn phương án cho nhà xưởng từ đâu?
- Xác định dạng nitơ cần dùng và yêu cầu chất lượng tại quy trình.
- Ghi lưu lượng trung bình, tải đỉnh, thời gian duy trì và áp suất.
- Đánh giá điện, nguồn khí nén, mặt bằng, thông gió và phần xử lý khí.
- Đặt tiêu chí nghiệm thu chất lượng cùng kế hoạch dự phòng.
- So tổng chi phí của các phương án ở cùng điều kiện đầu ra.
Khi chuyển sang lựa chọn thiết bị, xem máy tạo khí nitơ: cấu tạo và ứng dụng và checklist lựa chọn máy PSA.
Câu hỏi thường gặp
Trong công nghiệp N₂ được điều chế từ nguyên liệu nào?
Nguồn phổ biến là không khí; các phương pháp tách gồm lạnh sâu, PSA và màng. Đó là quá trình phân tách, không nhất thiết là phản ứng hóa học tạo phân tử N₂ mới.
PSA có tạo được nitơ tinh khiết tuyệt đối không?
Cần đọc độ tinh khiết, tạp chất giới hạn và điều kiện công bố của thiết bị. Không mô tả sản phẩm là tinh khiết tuyệt đối khi chưa có định nghĩa và kết quả đo tương ứng.
Có nên áp dụng cách điều chế phòng thí nghiệm cho xưởng?
Không dùng quy trình phòng thí nghiệm thay cho thiết kế công nghiệp. Nguồn cấp nhà xưởng cần được đánh giá về công suất, chất lượng, điều khiển và an toàn vận hành.
Trao đổi yêu cầu với Phú Tín
Gửi thông số và nhu cầu sử dụng qua trang liên hệ Phú Tín hoặc gọi 0933 384 579. Cấu hình, giá và thời gian thực hiện được xác nhận theo từng yêu cầu.
